مقدمه

 در بعضي مواقع از رفتارهاي دانش آموزان در كلاس درس چنين استنباط مي‌شود كه برخي معلمان در شيوه ياددهي مطالب درسي از جمله نحوه بيان، ارائه درس، توضيح مفاهيم درسي و ارتباط دادن آنها مشكل دارند. حتي از ميان اين معلمان، افرادي نيز وجود دارند كه مفاهيم درسي را بيش از حد نيز مطرح مي‌كنند، اما دانش آموزان در شيوه يادگيري مطالب درسي آنها دچار مشكل مي‌شوند. به عبارت ديگر نمي‌توانند درس مورد نظر را خوب ياد بگيرند.

بیان مسأله( (expression  problem      

انگیزش دانش آموزان و احتمالاً عملکردشان ، ممکن است از انتظارات معلم تأثیر بپذیرد. معلمان اغلب برای دانش آموزان با توانایی بالا در مقایسه با دانش آموزان با توانایی پایین انتظارات مثبت تری دارند و این انتظارات  احتمالاً بر رفتار آنها نسبت به سایر دانش آموزان تأثیر می گذارد. برای مثال ، معلمان می خواهند دانش آموزان با توانایی بالا سخت تر کار کنند، مدت زمان طولانی تری منتظر می مانند، تا آنها به سؤالات پاسخ دهند، به آنها با اطلاعات بیش تر و به شیوه مبسوط تری پاسخ می دهند، اغلب آنها را کمتر سرزنش می کنند، اغلب آنها را بیش تر تحسین می کنند، با آنها دوستانه تر هستند، اغلب بیش تر آنها را صدا می زنند، آنها را نزدیک تر به میز معلم می نشانند، در مقایسه با دانش آموزان با توانایی پایین ، احتمال دارد که معلم با تردید بیش تری به آنها نمره پایین بدهد. یک راهبرد تدریس مؤثر این است که انتظارات خود را وارسی کنیم و مطمئن باشیم برای دانش آموزان با توانایی پایین انتظارات مثبتی داریم. خوشبختانه ، پژوهشگران دریافته اند که معلمان می توانند انتظاراتشان را با دانش آموزان با توانایی پایین سازگار سازند ( دسی و همکاران ، 2001، به نقل از بیابانگرد ، 1386).

اهمیت و ضرورت مسأله( ( Importance of  problem

تصویر ما از دانش آموزان ، به صورت یادگیرندگان فعالی است که در تکالیف پرمفهوم درگیر می شوند و با تأمل و به صورت انتقادی می اندیشند و غالباً با دیگر دانش آموزان در تجارب یادگیری مشارکتی در تعامل هستند. از نظر تاریخی ، کلاس درسی که به طور مؤثر مدیریت شده باشد به مثابه یک « ماشین خوب روغن کاری شده » است ( راندولف و اورتسون ، 1995 ، به نقل از بیابانگرد ، 1386) . این بدین معنی نیست که کلاس باید بسیار پر سر و صدا و آشفته باشد، بلکه به این معنی است که دانش آموزان باید فعالانه یاد بگیرند و به صورت مؤثر در فعالیت هایی که نسبت به انجام آنها برانگیخته شده اند، شرکت کنند؛ و این طور نباید باشد که آرام و منفعلانه بر صندلی های خود بنشینند. غالباً آنها همان طور که دانش و فهم خود را شکل می دهند ، با همدیگر و با معلم هم در تعامل خواهند بود.

بیان انتظارات ، چگونه ؟explanation  of  expectations  how

به نظر روزنتال، موارد زير مي‌تواند به تأثير انتظار مثبت يا بالا منجر شود كه نشان دهنده رفتار متفاوت معلم نسبت به دانش آموزاني است كه از آنها انتظار بالايي دارد:

1- روابط متقابل(relations  mutual):منظور از اين روابط، گرمي و حمايت بيشتر معلم از دانش آموزان است و معلم با دانش آموزان دوستانه رفتار مي‌كند.

2- بازخورد(feedback): منظور اين است كه معلمان، اطلاعات روشن‌تر و دقيقتري درباره صحت عملكرد دانش آموزان به خود آنها ارائه مي‌دهند.

3- درونداد(Input): معلمان به دانش آموزاني كه از آنها انتظار بالايي دارند، اطلاعات بيشتر و طرح هاي سنگين‌تري مي‌دهند.

4- برونداد(output): منظور اين است كه معلمان، فرصت هاي بيشتري براي پاسخگويي به اين دانش آموزان مي‌دهند(کدیور ، 1382).

بیان  انتظارات  ،  چرا ؟  ، whyexplanation  Expectations

تأثير گذاري از موضوعات آشناي روان شناسي است، ولي اين موضوع كه انتظار معلم مي‌تواند در رفتار دانش آموزان مؤثر واقع شود طرحي جديد است. روزنتال به نقل از کدیور در تحقيق خود (1968) آثار انتظار معلم بر عملكرد دانش آموزان را بررسي كرد و اين تأثير گذاري را   «پيشگويي خود كامبخش» يا «اثر پيگماليون» ناميد. در مجموع، تحقيقات مربوط به تأثير انتظار حاكي از آن است كه معلم از طريق كلامي و غير كلامي، انتظارات خود را به دانش آموز منتقل مي‌كند. به نظر روزنتال و همكاران، معلم از آن رو با دانش آموزان موفق ارتباط دارد كه رفتار آنها را بيشتر قابل پيش بيني مي داند. دانش آموزاني كه توجه معلم را نشانه‌اي از اهميت خود تلقي مي‌كنند به اين  احساس دست مي‌يابند كه شايستگي توجه افراد مهم را دارند، در نتيجه اعتماد به نفس مي‌يابند و اهداف بالايي را در نظر مي‌گيرند. برعكس،دانش آموزاني كه به گمان خود شايستگي توجه معلم را ندارند، توانايي‌شان را براي جلب توجه معلم به كار مي‌برند و دائم حالت دفاعي دارند. انتظارات مثبت معلم نتايج زير را در بر دارد:

1-   در كلاس، جوي گرم و پذيرا ايجاد مي‌شود.

2-   بازخوردي مناسب به دانش آموزان ارائه مي‌شود.

3-   دانش آموزان براي شركت در فعاليت هاي كلاسي ترغيب مي‌شوند.

4-   زمان و فرصت بيشتر براي يادگيري فراهم مي‌شود.

نتيجه گيري(arriving  at a conclusion)

اگر بدانيم كه مي‌توان جدي بود و يادگيري را معنادار كرد و آن را بهينه ساخت، تحولي در كلاسهاي درس ايجاد مي‌شود. معلمان بايد نسبت به بیان انتظارات  و برخورد ارتباطي خود نگرش جديد داشته باشند و اين واقعيت را بپذيرند كه راز و رمز موفقيت يك معلم، تسلط و مهارت در زمينة تدريس مواد درسي، رعايت تساوي و عدالت در ميان دانش‌آموزان و شناخت تفاوت‌هاي فردي آن‌ها مي‌باشد.

كاربردهاي تأثير گذاري انتظارات معلم در جريان ياددهي –  یادگیری

( teaching- learning  applications effectiveness  expectations  teacher  in  current)

1- با توجه به توانايي دانش آموزان از آنها سؤال كنيد.

2- با همه دانش آموزان به طور انفرادي ارتباط برقرار كنيد.

3- بازخورد صريح و بموقع به دانش آموزان بدهيد تا متوجه انجام كار مفيدشان باشند.

4- سعي كنيد تكاليف متنوعي ارائه كنيد تا دانش آموزان توانایي هاي خود را نشان دهند.

5- براي اطمينان از تعامل بيشتر دانش آموزان، آنها را به صورت دوره‌اي در نيمكت هاي رديف جلوتر

قرار دهيد. اين كار به هم بستگي و ارتباط گروهي نيز كمك مي‌كند.

توصيه هاي خوب خطاب به معلمان (recommendations  well for teachers )

1ـ با يك آيه، روايت و يا حديث درس خود را شروع كنيد.

2ـ  انتظارات خود را در اولين جلسه به دانش آموزان بيان كنيد.

3ـ  جدي و فعال باشيدو تهديد ها را به فرصت  تبديل كنيد

4ـ. تهديد ها را به فرصت  تبديل كنيد.

5ـ با تك تك دانش آموزان ارتباط برقرار کنید.

6ـ بر چگونگي يادگيري و عمق يادگيري(يادگيري معني دارlearning  meaningful )تأكيد كنيد.

7ـ به عنوان يك معلم راهنما، هماهنگ كننده و تسهيل كننده عمل كنيد.

8ـ بيش تر سؤال كنيد و دانش آموزان خود را به سؤال كردن بيش تر ترغيب كنيد.

9- به دانش آموزان تكاليفي بدهيد كه نه زياد دشوار باشند و نه زياد آسان .

10ـ انعطاف پذير باشيدو خود را مسئول بدانيد

11ـ. دانش آموزان را درگير جريان يادگيري كنيد.

توصیه های خوب خطاب به دانش آموزان

1- با نیت یادگیری وارد کلاس شوید.

2- انتظارات خود را به صورت شفاف ابراز کنید.

3- روحیه پرسشگری داشته باشیدوسؤالات گوناگون را طرح کنید.

4- بر ابعاد مختلف حل مسأله فکر کنید(تفکر واگرایی داشته باشید).

5- مطالب درسی را به هم  ربط دهید(دروس گوناگون با یکدیگر).

6- فرصت امروز را به حسرت فردا تبدیل نکنید.

7- بر چگونگی یادگیری خود نظارت کنید(دانستن چگونه انجام دادن کاری ، فراشناخت).

8- خود ارزیابی کنید (یعنی خود را در معرض آزمون های مواد درسی قرار دهید).

9- بر نکات مورد تأکید معلمان دقت کنید.

10- تکالیف درسی هر روز را در همان روز انجام دهید.

11- آنچه را نمی دانید بلافاصله بپرسیدو یا یادداشت کنید.

12- بیش تر تمرین و تکرار بکنید(برای ورود اطلاعات به حافظه بلند مدت).

13- هوش های سه گانه (هوش هیجانی یعنی تعهد و صمیمیت نسبت به انجام تکالیف  ، هوش شناختی یعنی توانایی انجام تکلیف ، هوش اجتماعی یعنی روابط با دیگران و مشارکت گروهی در انجام کارها) را به کار بگیرید.

14- از مواد غذایی ویتامین دار محتوی کلسیم، آهن و روی غافل نشوید.

منابع و مآ خذ

 - 1 بیابانگرد ، اسماعیل : روانشناسی تربیتی ، 1386، تهران ، نشر ویرایش.

2 - عباسی اول ، کریم ، چگونه مي توان دانش آموزان را به پژوهش علاقه مند    ساخت ؟ ماهنامه پيوند – 1392 فروردين و ارديبهشت .

3 - عباسی اول ، کریم ، بيست كليد موفقيت معلم -ماهنامه تكنولوژي آموزشي -1390 ارديبهشت .

4 -  کديور ، پروين: 1382 ، روان شناسي تربيتي ، انتشارات سمت ، تهران.